Podsumowanie konsultacji społecznych dotyczących ustawy o fundacji rodzinnej

W dniach 4-5 marca 2026 r. w ramach prac nad przeglądem ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii zorganizowało dwa spotkania konsultacyjne, w których braliśmy czynny udział. W konsultacjach uczestniczyli również przedstawiciele innych resortów rządowych, takich jak Ministerstwo Finansów, czy Ministerstwo Sprawiedliwości, reprezentanci Naczelnej Rady Adwokackiej, Krajowej Izby Radców Prawnych, a także osoby fizyczne oraz delegaci reprezentujący inne instytucje i organizacje, zainteresowane dyskusją nad ustawą.

Pierwszego dnia agenda spotkania przewidywała poruszenie zagadnień ogólnych dotyczących obecnego brzmienia ustawy o fundacji rodzinnej, omówienie kwestii dotyczących działalności gospodarczej i podatków, a także kwestii dotyczących nieruchomości rolnych i pozostałych aspektów związanych z nieruchomościami.

Drugiego dnia natomiast skupiono się na omówieniu kwestii związanych z darowiznami (w tym w ramach działalności charytatywnej) oraz kwestii związanych ze spadkobraniem i zachowkiem, a także zagadnień dotyczących rejestru fundacji rodzinnych, rejestru beneficjentów rzeczywistych, audytu i rachunkowości. Omówiono także kwestie dotyczące tworzenia fundacji rodzinnych, statutu, odpowiedzialności oraz reprezentacji fundacji rodzinnej.

Założenia i funkcja fundacji rodzinnej

Uwagi, które zgłosili uczestnicy co do pierwszej grupy zagadnień, skupiały się wokół generalnych kwestii, takich jak cel istnienia fundacji rodzinnych, czy rozważań nad aksjomatami, jakie powinna chronić ta instytucja. Przedstawiciele w tym kontekście omówili problem związany z ujawnionym w praktyce rozmyciem pomiędzy tym, do czego w zamyśle ustawodawcy miała służyć fundacja rodzinna, to jest ochrona majątku fundatora, a tym do czego zaczęła być wykorzystywana. Część delegatów zgłosiła potrzebę wyraźnego wskazania w ustawie sukcesji, jako nadrzędnego celu mającego przyświecać powoływaniu do życia fundacji rodzinnych, co jest potrzebne, aby zapewnić ochronę polskich firm rodzinnych i skupiać majątek w granicach kraju.

W dyskusji ogólnej nie pominięto także praktycznych aspektów związanych z funkcjonowaniem fundacji rodzinnych w obrocie gospodarczym. Długi czasu oczekiwania na rejestrację fundacji rodzinnych w Rejestrze Fundacji Rodzinnych i jego istnienie jedynie w formie tradycyjnej, niezdygitalizowanej, prowadzenie rejestru wyłącznie przez jeden sąd w Polsce, niejednoznaczne zasady reprezentacji fundacji rodzinnych (zwłaszcza w okresie „w organizacji”), nieprecyzyjne określenia zakresu dozwolonej działalności gospodarczej oraz ograniczonej transparentności danych niezbędnych do weryfikacji podmiotowej, to główne niedoskonałości przedmiotowej instytucji, na które zwrócili uwagę delegaci.

W zakresie rejestracji Fundacji Rodzinnej – Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało, że rejestr będzie prowadzony w systemie informatycznym w strukturze KRS, jako dodatkowy rejestr w ramach rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji, ZOZ. Co oznacza, że rejestr ten nie będzie już prowadzony wyłączenie przez SO w Piotrkowie Trybunalskim.

Zwrócono również uwagę na potrzebę doprecyzowania interesu prawnego do przeglądania akt rejestrowych fundacji rodzinnej – zgodnie z przepisem akta rejestrowe może przeglądać, fundator, członek organu fundacji rodzinnej, beneficjent oraz osoba mająca interes prawny. Zwrócono uwagę na konieczność doprecyzowania w tym przepisie pojęcia interesu prawnego.

Ministerstwo Sprawiedliwości przekazało, że pracują nad kwestią utajnienia statutów i aktów założycielskich fundacji rodzinnych w repozytorium akt rejestrowych KRS – w przypadku fundacji rodzinnych w organizacji konieczne jest przedłożenie do wniosku o wpis aktu założycielskiego i statutu takiej fundacji w celu weryfikacji podmiotu przez sąd rejestrowy. Aktualnie prowadzi to do tego, że dokumenty, które nie są jawne dla postronnych osób w rejestrze fundacji rodzinnych, są dostępne w RAR.

W dyskusji, jak wcześniej wspomniano, pojawiły się również postulaty doprecyzowania zasad reprezentacji fundacji rodzinnej w organizacji w umowie z członkiem zarządu – aktualnie w doktrynie istnieje spór dotyczący zasad reprezentacji takiej fundacji w umowie z członkiem zarządu. Postulowano, aby z przepisów jasno wynikało, że art., 63 ust. 1 dotyczący zasad reprezentacji fundacji rodzinnej w umowie z członkiem zarządu miał zastosowanie również do fundacji rodzinnej w organizacji, chociaż pojawiały się również głosy przeciwne, zdaniem których przepisy te nie wymagają zmiany.

Podniesiono także problem reprezentacji fundacji rodzinnej w organizacji w sytuacji śmierci fundatora przed wpisem fundacji do rejestru, gdy fundacja została ustanowiona za życia fundatora. Aktualnie z przepisów wynika, że fundacja rodzinna w organizacji jest reprezentowana przez fundatora albo pełnomocnika przez niego powołanego, a w przypadkach wskazanych w ustawie – przez zarząd. Przypadek reprezentacji fundacji rodzinnej w organizacji przez zarząd dotyczy wyłącznie fundacji rodzinnej ustanowionej w testamencie, a nie fundacji rodzinnej ustanowionej za życia fundatora. Przepisy nie wskazują zatem jasno, kto powinien reprezentować podmiot w opisanej sytuacji.

Działalność gospodarcza i podatkowa Fundacji Rodzinnej

W segmencie poświęconym działalności gospodarczej i podatkom pojawiły się głosy zwracające uwagę na to, iż fundacja rodzinna nie pozostaje już w rzeczywistości jedynie narzędziem sukcesji, a stała się w większym stopniu wehikułem inwestycyjnym, który upodabnia tę instytucję do alternatywnych spółek inwestycyjnych, czy spółek holdingowych. Podążając zatem za tym przeobrażeniem, koniecznie pozostaje utrzymanie lub też doprecyzowanie w ustawie rozwiązań, które umożliwią efektywne zarządzanie przez fundatora majątkiem fundacji rodzinnej i inwestowanie (przykładowo w kryptowaluty), bez nieproporcjonalnych ograniczeń w tym zakresie. Co za tym idzie, przedstawiciele zgłosili również postulat dotyczący utworzenia różnych klas aktywów fundacji rodzinnej, a także doprecyzowania zakresu działalności gospodarczej, jaka może być prowadzona przez fundacje rodzinne, m.in. poprzez poszerzenie zakresu dozwolonej działalności gospodarczej o możliwość nabywania i zbywania dzieł sztuki i metali szlachetnych np. złota inwestycyjnego. Pojawił się również wniosek dotyczący wyraźnego określenia, czy świadczenie otrzymane przez beneficjenta fundacji rodzinnej wchodzi do majątku wspólnego, czy też osobistego beneficjenta. W tym zakresie Ministerstwo Rozwoju i Technologii ogłosiło, iż trwają prace nad wprowadzeniem do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uszczegółowienia tej kwestii poprzez osadzenie świadczenia z fundacji rodzinnej co do zasady w majątku osobistym beneficjenta, z pewnymi zastrzeżeniami, gdy fundator postanowi inaczej. W tej części delegaci zgłosili również postulaty związane z:

zrezygnowaniem z opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację rodzinną stawką sankcyjną w wysokości 25% CIT, jeśli ta będzie wykraczała poza jej dozwolony zakres określony ustawą o fundacji rodzinnej;
wprowadzeniem lock up’u do wnoszonych do fundacji rodzinnej środków, które są wynikiem sprzedaży aktywów dokonanych za pośrednictwem fundacji rodzinnej, aby promować reinwestowanie przez fundację rodzinną tychże środków, a nie ich wypłacanie na potrzeby własne fundacji rodzinnej celem uzyskania korzyści podatkowej;
rozszerzeniem grupy beneficjentów, których świadczenia otrzymywane z fundacji rodzinnej są zwolnione z PIT;
wprowadzeniem jasnych regulacji, kiedy fundacja rodzinna może zbyć dany składnik majątkowy bez narażenia się na uznanie, że doszło do przekroczenia dozwolonej działalności gospodarczej;
doprecyzowaniem możliwości dokonywania amortyzacji mienia dzierżawionego/wynajmowanego przez fundację rodzinną na rzecz podmiotów powiązanych i zasad tejże amortyzacji;
wprowadzeniem rozwiązań podatkowych, które uczynią opłacalnym i celowym zawiązanie fundacji rodzinnej przez rodzeństwo;
ustanowieniem zasad dotyczących łączenia i podziału fundacji rodzinnych na kształt procesów łączenia i podziału spółek prawa handlowego – jako argument wskazano przypadki ustanawiania fundacji przez kilku członków rodziny albo osoby młode, przed zawarciem małżeństwa, które następnie zawierają związek małżeński i mogłyby połączyć ustanowione przez siebie fundacje zamiast ustanawiać osobnej fundacji jako fundatorzy-małżonkowie;
wprowadzeniem do ustawy o CIT przepisu, z którego będzie wprost wynikać, że w przypadku przekazania mienia fundacji rodzinnej w związku z jej rozwiązaniem opodatkowaniu podlega jedynie nadwyżka ponad mienie wniesione do fundacji przez fundatora – aktualnie kwestia ta wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, co nie oznacza, że organy podatkowe nie mogą zajmować odmiennych stanowisk;
naturalnością podatkową transferu z zagranicznych fundacji rodzinnych do polskiej fundacji rodzinnej;
wprowadzeniem braku podatku CIT w stawce 15% od darowizn dokonywanych przez fundacje rodzinne na cele charytatywne;
kwestią opodatkowania świadczeń na rzecz beneficjentów niebędących polskimi rezydentami – zwolnienie z podatku PIT świadczeń z fundacji rodzinnych dotyczy wyłącznie polskich rezydentów podatkowych;
zwolnienie z opodatkowania świadczeń polegających na korzystaniu przez beneficjentów z mienia należącego do fundacji rodzinnej np. nieruchomości – w przypadku wniesienia mienia do fundacji rodzinnej korzystanie z tego mienia wiąże się aktualnie z koniecznością zapłaty przez fundację rodzinną podatku CIT w stawce 15% z tytułu spełnienia świadczenia, zmiana ma umożliwić przeniesienie rodzinnego majątku do fundacji i dalsze korzystanie z niego bez ponoszenia obciążeń podatkowych.

Nieruchomości i nieruchomości rolne

W segmencie dotyczącym nieruchomości i nieruchomości rolnych zwrócono uwagę między innymi na:

kwestię korzystania przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z uprawnienia dotyczącego pierwokupu gruntów/nieruchomości rolnych i wyliczania ceny tychże gruntów/nieruchomości celem ich wykupu;
trudność z wykazywaniem trwałości podmiotu na potrzeby uzyskania dofinansowań w zakresie gruntów rolnych, gdy beneficjentem tego dofinansowania ma być fundacja rodzinna;
problem z udziałami spółek, które są właścicielami gruntów rolnych w przestrzeniach portowych.

Audyt fundacji rodzinnych

W trakcie konsultacji drugiego dnia poruszono również kwestie związane z obowiązkowym audytem fundacji rodzinnych.

Wskazywano, że obecne przepisy nie określają w sposób wystarczająco precyzyjny zakresu audytu. Z przepisu nie wynika bowiem, szczegółowy zakres audytu, któremu obligatoryjnie podlega fundacja rodzinna – aktualnie przepis wskazuje jedynie, że audyt ten ma celu zbadanie zarządzania aktywami fundacji rodzinnej, zaciągania i spełniania zobowiązań oraz zobowiązań publicznoprawnych, pod kątem prawidłowości, rzetelności oraz zgodności z prawem, celem oraz dokumentami fundacji rodzinnej.

Podnoszono także, że obowiązek przeprowadzania audytu przez trzyosobowy zespół audytorów jest rozwiązaniem nadmiernie restrykcyjnym i generuje znaczne koszty funkcjonowania fundacji. Ponadto sugeruje to, że fundacje rodzinne są traktowane jak podmioty podejrzane – zgodnie z aktualnym przepisem audyt przeprowadza firma audytorska albo zespół audytorów składający się z biegłego rewidenta, doradcy podatkowego, adwokata lub radcy prawnego. Postulowano również wyłączenie z zespołu audytorów biegłych rewidentów.

Część uczestników postulowała aby obligatoryjny audyt nie dotyczył małych fundacji rodzinnych – aktualne co 4-letni audyt jest obligatoryjny dla wszystkich fundacji rodzinnych bez względu na wielkość jednostki, czy jej obroty. Pojawiły się również propozycje, aby audyt przeprowadzany co cztery lata miał charakter dobrowolny dla wszystkich fundacji rodzinnych.

Inne postulaty dotyczące funkcjonowania fundacji rodzinnej

Podczas dwudniowych konsultacji zgłoszono także szereg innych postulatów dotyczących funkcjonowania fundacji rodzinnej.

Wskazywano między innymi na:

konieczność doregulowania kwestii utraty przez beneficjenta statusu beneficjenta w przypadku wystąpienia wobec fundacji rodzinnej z roszczeniem o zapłatę albo uzupełnienie zachowku;
wprowadzenie przepisów ograniczających odpowiedzialność fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora do mienia wniesionego przez fundatora, wyłączając mienie z tej odpowiedzialności mienie, które według aktualnie obowiązujących przepisów zostało wniesione przez inne osoby, ale jest traktowane jak mienie wniesione przez fundatora; dotyczy to mienia darowanego lub otrzymanego w spadku przez małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo fundatora.

Pełne zestawienie uwag z prekonsultacji ustawy o fundacji rodzinnej znajduje się pod linkiem: Prekonsultacje przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej.

W razie jakichkolwiek pytań zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią pod adresem mailowym info@brightspot.pl oraz numerem telefonu +48 12 311 04 42.