Fundacja rodzinna coraz częściej służy nie tylko zabezpieczeniu majątku, ale także długofalowej ochronie interesów dzieci i kolejnych pokoleń. W praktyce pojawia się więc pytanie, czy osoba małoletnia może być beneficjentem fundacji rodzinnej i jak wygląda wykonywanie jej praw.
Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej nie ogranicza kręgu beneficjentów wyłącznie do osób posiadających pełną zdolność do czynności prawnych, a zatem małoletni może być beneficjentem. Kluczowe znaczenie ma jednak sposób ukształtowania zasad zarządzania jego uprawnieniami.
Kim jest beneficjent fundacji rodzinnej?
Beneficjentem fundacji rodzinnej jest osoba wskazana przez fundatora w statucie, uprawniona do otrzymywania świadczeń lub korzystania z określonych praw. Beneficjentem może być zarówno osoba pełnoletnia, jak i małoletnia, niezależnie od tego, czy pozostaje w bezpośredniej linii pokrewieństwa z fundatorem.
Zakres praw beneficjenta zależy od treści statutu. Może on obejmować świadczenia pieniężne, świadczenia rzeczowe, finansowanie edukacji, leczenia lub innych potrzeb życiowych, a także udział w zgromadzeniu beneficjentów.
Jakie prawa przysługują małoletniemu beneficjentowi?
Małoletni beneficjent ma takie same prawa wynikające ze statutu jak beneficjent pełnoletni. Różnica dotyczy sposobu ich wykonywania. Z uwagi na brak pełnej zdolności do czynności prawnych dziecko nie działa samodzielnie wobec fundacji rodzinnej.
Oznacza to, że wszelkie prawa i obowiązki małoletniego beneficjenta są realizowane za pośrednictwem jego przedstawiciela ustawowego, tj. osoby uprawnionej do jego reprezentacji.
Kto zarządza majątkiem małoletniego beneficjenta?
Prawa małoletniego beneficjenta wykonuje przedstawiciel ustawowy, którym co do zasady jest:
- rodzic sprawujący władzę rodzicielską,
- opiekun prawny,
- w szczególnych przypadkach kurator.
Co do zasady, przedstawiciel ustawowy odbiera świadczenia należne małoletniemu oraz podejmuje decyzje dotyczące ich wykorzystania. Jednocześnie zarządzanie majątkiem dziecka podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Czynności przekraczające zakres tzw. zwykłego zarządu, w szczególności dotyczące istotnych składników majątku, wymagają zgody sądu opiekuńczego. Z tego względu każdorazowo należy ocenić, czy świadczenie przyznane małoletniemu przez fundację, mieści się w granicach zwykłego zarządu, czy też wymaga zgody sądu opiekuńczego.
Warto również dodać, że w przypadku, gdy do rozwiązania fundacji rodzinnej wymagana jest zgoda małoletniego beneficjanta, konieczne będzie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego.
Znaczenie statutu fundacji rodzinnej
W przypadku małoletnich beneficjentów szczególnego znaczenia nabiera treść statutu fundacji rodzinnej. To w nim fundator może wprowadzić rozwiązania, które zabezpieczą interesy zarówno fundacji, jak i małoletnich beneficjentów. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy jedynymi pozostałymi beneficjentami fundacji są osoby małoletnie. Fundator w szczególności może precyzyjnie określić:
- cele świadczeń wypłacanych na rzecz dziecka,
- sposób i częstotliwość ich przekazywania,
- ograniczenia w dysponowaniu środkami,
- uprawnienia do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów,
- warunki, od których uzależnione jest uzyskanie określonych świadczeń, np. wiek beneficjenta lub ukończenie edukacji.
Zarządca dla majątku małoletniego beneficjanta
Statut fundacji rodzinnej może przewidywać również powołanie zarządcy majątku przysługującego małoletniemu beneficjentowi z tytułu świadczeń spełnionych przez fundację rodzinną. W takim przypadku majątek ten jest wyłączony spod zarządu rodziców małoletniego beneficjenta.
Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne, gdy oboje rodzice dziecka nie żyją, zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub gdy fundator nie chce, aby to rodzice zarządzali świadczeniami z fundacji rodzinnej. Zarządcą powinna być osoba pełnoletnia, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, powołana co najmniej w formie pisemnej. W przypadku, gdy fundacja rodzinna jest ustanawiana w testamencie, to wyznaczenie zarządcy również powinno być dokonane w testamencie.
Fundator może określić w statucie zasady wynagradzania zarządcy oraz przewidzieć wynagrodzenie lub wymagać pisemnego zobowiązania do nieodpłatnego pełnienia tej funkcji. W sytuacji niewłaściwego wykonywania zarządu, wynikającego z braku kompetencji lub działania na szkodę dziecka, sąd opiekuńczy może odwołać zarządcę. Jeżeli fundator nie wyznaczył osoby zastępczej, sąd ma prawo powołać nowego zarządcę.
Co zmienia się po osiągnięciu pełnoletności?
Z chwilą uzyskania pełnoletności beneficjent nabywa pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że od tego momentu:
- samodzielnie wykonuje swoje prawa wobec fundacji,
- przestaje działać przez przedstawiciela ustawowego,
- może samodzielnie decydować o sposobie korzystania ze świadczeń.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna daje skuteczne narzędzia do zabezpieczenia interesów małoletnich członków rodziny. Osoba małoletnia może być beneficjentem fundacji rodzinnej, jednak jej prawa wykonywane są przez przedstawiciela ustawowego, a zarządzanie majątkiem podlega dodatkowym ograniczeniom.
Dlatego przy projektowaniu fundacji rodzinnej z udziałem dzieci kluczowe znaczenie ma odpowiednia konstrukcja statutu i przemyślenie zasad spełniania świadczeń.
W razie jakichkolwiek pytań zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią pod adresem mailowym info@brightspot.pl oraz numerem telefonu +48 12 311 04 42.
